Balada o Jin i Jangu: kratošija ili zinfandel

Bottle-Fight

Da li su sorte koje mi danas gledamo slične onima koji su naši predaci gledali? Naravno da nijesu. Da li su današnje sorte sačuvale, i u kolikoj mjeri, osobine svojih predaka? Iz navedenog u orethodnim tekstovima može se zaključiti da u backgroundu svih sorti postoji koncentrisana višemilenijumska evolucija, slobodno ukrštanje u prirodi i dugotrajni proces odabiranja od strane čovjeka. Priznaćete da je i dijelom filosofsko promišljanje pitanje tipa: da li su sorte koje mi danas gledamo slične onima koji su naši predaci gledali? Naravno da nijesu.

Selekcija & Introdukcija
ili
Kako se utvrđuje lozno očinstvo

Ukoliko je neka današnja sorta (npr. u Crnoj Gori: kratošija, vranac) nastala spontanim ukrštanjem (hibrid) u nekadašnjoj loznoj populaciji i, pod uticajem čovjeka, izdvojena selekcijom, onda s visokom sigurnošću možemo pisati o toj sorti kao autohtonoj. Drugi način pojave neke sorte u određenom području je introdukcija. Ona podrazumijeva unošenje poznatih i manje poznatih sorti iz drugih područja. Za neke stare sorte i njihove puteve transporta to bi bio i posao istoričara u koji su, značajnom mjerom, involvirani vinogradari.  

diane-miller-zinfandelA propos sorte zinfandel koja posljedenjih godina intrigira, pored svjetskih, i crnogorske vinogradare, je i pitanje njenog porijekla. Ova sorta svoj identitet pronašla je u „novom  svijetu”, u Kaliforniji, i nesumnjivo, krajem XX vijeka, postala prepoznatljiva širom zemljine kugle.

Tokom druge polovine XX vijeka, a na osnovu različitih zapažanja iskusnijih istraživača koji su bili gosti u vinogradarskim područjima Kalifornije (kolekcija fakulteta u Devisu), uočili su sličnost nekih evropskih sorti sa zinfandelom.

Tako je Austin Goheen (UCD) 1967. posjetio Italiju, i 1968. prenio sortu primitivo u Kaliforniju. Ubrzo su ampelografi sortu zinfandel deklarisali kao identičnu italijanskoj sorti - primitivu. Da bi priča bila još zanimljivija, crnogorski akademik Ulićević, prilikom posjete Devisu (1962), identifikuje zinfandel kao kratošiju, što potpisniku ovih redova lično saopštava.

Ova i slična zapažanja podrazumijevaju tradicionalnu identifikaciju sorti, o čemu smo pisali na početku teksta, zasnovanu, najčešće, na bazi morfoloških karakteristika vrha mladog lastara, razvijenog lista, grozda, bobice i sjemenke. Međutim i ove tzv. kvalitativne karakteristike nekada ne mogu biti siguran pokazatelj porijekla i identiteta sorte vinove loze.

Danas određene hemijske i biohemijske analize mogu uspješno da dopune navedena morfološka istraživanja. Tako metode analize profila antocijana, različitih izoenzimatskih aktivnosti (npr.: esteraze, acidfosfataze, fosfoglukomutaze i dr.) koriste se u kombinaciji sa ampelografijom u ispravljanju nekih grešaka u postojećoj klasifikacionoj shemi vinove loze i za preciznije mjerenje razlika između loznih sorti. Metode koje analiziraju genetski diverzitet, direktno na DNA nivou, pokazale su visoku validnost i značajno su unapredili taksonomiju vinove loze.

DNA marker tehnologija uključuje: RFLP, RAPD, STS, SSR i druge metode koje su uzrokovale revoluciju u klasifikaciji, identifikaciji i proučavanju genetskog diversiteta sorti i podloga vinove loze (Costacurta et al., 1996; Stavrakakis & Binari, 1998).Tako je tajanstveno porijeklo kaberne sovinjona razotkriveno pomoću DNA „fingerprintinga”. Genetičari tvrde da je nastao ukrštanjem kaberne frana i sovinjona bijelog. Pomoću iste metode utvrđeno je da je sorta šardone nastala ukrštanjem burgundca crnog (Pinot noir) i Gouais blanca, stare i ne mnogo poznate francuske sorte.  

ridge east bench california zinfandelDa se vratimo zinfandelu.
Doktorant Wade Wolfe, sa pomenutog UCD-a, potvrđuje (1975), korišćenjem metode DNA fingerprintinga, da sorte primitivo i zinfandel imaju isti izoenzim. Dr Lamberti (Bari) skreće istraživanja (1976) prema sorti plavac mali tvrdeći da je to u stvari – zinfandel. Međutim kasnije je potvrđeno da one, ipak, nijesu iste sorte.

Hrvatski iseljenik i vinar - Mike Grgich 1991. godine tvrdi da je zinfandel u stvari – plavac mali, sorta njegovog djetinjstva i, shodno toj ideji, finansira istraživanje oko utvrđivanja njegovog identiteta. U istraživanje se uključuje genetičarka prof. Carole Meredith (1992) sa UCD-a i 1993. godine, uz saradnju Univerziteta u Zagrebu, analizira 150 uzoraka plavca malog iz oblasti Dalmacije. Tim istraživača profesorice Meredith zaključuje da zinfandel nije plavac mali. Njena istraživanja potvrđuju da su primitivo (Italija) i zinfandel iste sorte. Dalja istraživanja profesorice Meredith potvrdila su da je zinfandel (primitivo) jedan od roditelja plavca malog! Drugog roditelja plavca malog razotkrivaju hrvatski istraživači (Pejić, Maletić). Njegovo ime je dobričić, stara sorta sa ostrva Šolta.

Đe je u svemu tome crnogorska kratošija?

Opet moramo nazad u Kaliforniju. Treba naglasiti da su se istraživači, tokom razotkrivanja identiteta zinfandela, držali logičkog pristupa samom problemu. Naime, oni su krenuli od Agostona Haraszthya (1812-1869), mađarskog koloniste, koji je polovinom XIX vijeka, unio u Kaliforniju preko 300 evropskih sorti vinove loze. Analizirajući pravo porijeklo zinfandela tokom posljednje dvije decenije ispitivan je, na genetskom nivou, veliki broj uzoraka sorata vinove loze sa područja: Austrije, Mađarske, Hrvatske, Crne Gore i dr. u nadi da će se rasvijetliti porijeklo i druge rodbinske veze sa sortama iz mediteranskog basena. Nakon podrobnih analiza utvrđeno je da je kratošija (Crna Gora), crljenjak kaštelanski (Hrvatska), primitivo (Italija) i zinfandel (Kalifornija) jedna te ista sorta! Kockice su dijelom složene.

kratosijaNаkon ovog naučno razrješenja, koju dodatno potvrđuje i Calo et al. (2008), razvijena je teorija, od strane hrvatskih istraživača, da je zinfandel porijeklom hrvatski crljenak kaštelanski, ističući njegovu „autohtonost”. Međutim i nažalost, u radu prof. Caloa samo se navodi ime kratošija i to kao – još jedan od sinonima „čuvenog” zinfandela. U hrvatskim tekstovima ime kratošije navodi se sporadično, dok se autohtonost crljenka kaštelanskog naglašava. Tako se, kao još jedan dokaz hrvatske autohtonosti sorte crljenak, navodi da je ona postojala u doba renesanse [sic!], i to za vrijeme Marka Marulića, kako ističe list Slobodna Dalmacija (2010). Takva teza do sada nikada nije demantovana ili ozbiljnije analizirana od strane naših istraživača. Naprotiv, pojedinci se upinju da kratošiju a limine eliminišu iz grupe autohtonih sorti Crne Gore. Dodatno, gore pomenuti novinski tekst o hrvatskoj autentičnosti, te Marku Maruliću i renesansi, kopiraju i kao par excellence dokaz umnožavaju i distribuiraju na različite adrese u Crnoj Gori.   
Da li ova pretpostavka može da drži vodu?  
Naime, ovdje je moguće postaviti nekolike hipoteze o porijeklu zinfandela.
Prva je da je, već pomenuti, Mađar g. Haraszthy, kao strastveni vinogradar i vinar, unio i ovu sortu sa ostalim reznicama vinove loze prilikom emigracije u Kaliforniju. Međutim genetika je nedvosmisleno pokazala da rodbinske veze sorti: Furmint, Harzlevelu, Kadarka (Mađarska), Dolcetto, Pignola (Italija), plavina (Hrvatska) sa zinfandelom ne postoje. Ove sorte su, prirodno, bile „na ruku” g. Haraszthyu koji je živio u tadašnjoj Austro-Ugarskoj monarhiji.   

Zinfandel ili Zeirfandler?

Druga hipoteza - da je zinfandel prebačen iz austrijske lozne kolekcije na američki kontinent postaje donekle nepouzdana. Zašto su se istraživači vezali za Austriju? zinfandelicNaime Zinfandel je preuzeta austrijska riječ za sortu Zeirfandler. Postojala je veoma čvrsta koincidencija da istraživače uputi na pomisao da je riječ o istoj sorti. Međutim u vinogradarskoj praksi pored sinonima često nailazimo i na homonime, poput ovoga. Da je riječ o različitim sortama pod istim imenom ukazuje i fiziološka aktivnost ove sorte (Zeirfandler) koja, pred samu berbu, stvara crvenkastu boju pokožice što nije odlika kratošije koju crnogorski proizvođači odlično poznaju. Potvrda ovome je – Spätrot, još jedan sinonim za sortu Zeirfandler u Austriji. U literarnom prevodu Spätrot znači – kasno crveno.
 
Ukoliko je sorta zinfandel dospjela u Kaliforniju preko rasadnika iz Austrije-Ugarske onda je, vjerovatno, omaškom došlo do zamjene imena u evidenciji ili je neki tehničar strpao različite reznice pod isti naziv. Da li je to moguće? Znajući poslovičnu preciznost zaposlenih u državnim službama tadašnje monarhije takvu pretpostavku možemo odbaciti. Ako bi ipak i takva opcija postojala onda su reznice kratošije mogli samo uzeti sa hrvatskog ili crnogorskog primorja (tadašnjeg austro-ugarskog). Mnogo je veća vjerovatnoća da su to uradili sa crnogorskog primorja. Zašto?  

Stjepan Bulić (1865-1937), hrvatski ampelograf, u svom djelu „Dalmatinska ampelografija” (1871), explicite navodi da u oblasti Imotskog ima svega „po koji panj” ove sorte (crljenjak kaštelanski). Dok za sortu kratošiju (autor ističe i sinonime – grakošija XE „grakošija” , kratkošija XE „ljutica” ) navodi da je ima samo na crnogorskom primorju i to u: Kotoru, Budvi, Luštici, Paštrovićima, Prčanju, Tivtu, Herceg Novom i navodi, citiram: „istoimena sorta gaji se takođe u Hercegovini i Crnoj Gori, otuda je po svoj prilici, došla u Dalmaciju”. Što je sa crljenkom kaštelanskim? Navedeni autor prvi precizno registruje crljenka i evidentira razlike sa ostalim sortama u Dalmaciji. Da je ovo pouzdan podatak potvrđuje i to da su hrvatski istraživači Edi Maletić i Ivan Pejić uspjeli da evidentiraju (2001) svega 20-ak živućih čokota crljenka kaštelanskog u cijeloj Dalmaciji. To je vjerovatno dovoljno da se odmah smjesti u doba renesanse! 

Nastaviće se...

University California, Devis.
DNA – dezoksiribonuklinska kiselina.
DNA testiranje, DNA profilisanje i sl. je tehnika koju su prvo upotrebili forenzičari u identifikaciji individua humane populacije na bazi DNA profila. Danas se koristi u mnogim naučnim istraživanjima.
Hrvatski književnik iz XV vijeka.
Više iz ove kategorije « Fudbaleri u vinogradu Svetko-wine »
nazad na vrh

Kupovina na vino.rs

Pitajte somelijera

  • Ukoliko imate pitanja u vezi izbora vina ili ostalih artikala u online prodavnici Vino.rs nudimo vam stručnu pomoć naših somelijera. Pitanja možete postaviti pozivom na telefon 064 111 8279 ili slanjem na mail adresu i naslovite sa PITAJTE SOMELIJERA! Odgovor će te dobiti u roku od jednog radnog dana.

Izbor iz prodavnice

Preporuka

Veoma je važno da dobro pročitate „Uslove kupovine” i imate ih u vidu prilikom ostvarivanja svojih porudžbina. Na ovaj način se od zloupotreba štite prava svih učesnika u procesu kupoprodaje te Vas molimo da prihvatite ove mere predostrožnosti kao obostranu zaštitu u procesu.

vino-rs logo beli
  • VINO.RS doo
  • Jurija Gagarina 57/1a
  • 11070 N. Beograd
  • PIB: 107512643
  • Matični broj: 20818476
  • Žiro-račun: 340-11007337-17
  • Mail [email protected]
  • Telefon: 064 111 8279

O nama