Kako sačuvati Bermet

Kako sačuvati Bermet

Da li je Bermet isključivo naš? Da li taj naziv mogu koristiti i vinari van Sremskog vinogradarskog rejona? Ovo su pitanja koje muči ne samo proizvođače, već i one kojima je iskreno stalo do srpskog vinskog nasleđa.

Aromatizovano vino Bermet proizvodi se u Sremskom rejonu, gde postoji nasleđe proizvodnje ovog vina u okviru nekadašnjih 35 fruškogorskih srednjevekovnih manastira koji su započeli njegovu proizvodnju. Najveći broj proizvođača ovog vina nalazi se danas u Sremskim Karlovcima, Banoštoru i drugim mestima Sremskog vinogradarskog rejona.

Na inicijativu vinarije Kiš, nakon zaštite na nacionalnom nivou 2007. godine, 2011. godine preko Lisabonskog aranžmana Srbija je zaštitili oznaku Bermet u WIPO (Svetska organizacija za zaštitu intelektualne svojine u Ženevi). Darko Jakšić, zadužen za istraživanje geografskog porekla i lokalnih sorti i vina u „Centru za vinogradarstvo i vinarstvo Srbije“ napominje da je time „obezbeđena zaštita ove srpske oznake u još 26 članica ovog aranžmana, među kojima i u sedam EU zemalja (Bugarska, Češka, Francuska, Mađarska, Italija, Portugal i Slovačka), te da su na taj način stvorene mogućnosti za dalju zaštitu te oznake u EU.

Bermet je bio jedan
U istorijskim spisima nastanak Bermeta vezuje se za Frušku goru i Sremske Karlovce

Međutim kasnije, u početku pregovora Srbije sa EU, Srbija je dobila signali da Evropska unija ne prepoznaje dovoljno svetsko pravo intelektualne svojine (WIPO je specijalizovana agencija Ujedinjenih nacija), barem kada je ova specifična oznaka za vino u pitanju.

- Prilikom potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju Srbije sa EU proizvođači vina su odlučili da se naziv Bermet sa geografskim prefiksom ne nađe na listi zaštićenih oznaka u okviru Sporazuma jer takav naziv nije zaštićen u Srbiji i WIPO, već da se nastave aktivnosti na dokazivanju da se oznaka Bermet može zaštiti sa postojećim nazivom – kaže Jakšić.

Problematika je jako kompleksna i nemoguće ju je objasniti kroz jedan razgovor, ali osnova našeg problema kreće od samih EU definicija oznaka geografskog porekla, odnosno od toga što se oznake geografskog porekla za poljoprivredno-prehrambene proizvode vezuju za nazive koji označavaju proizvode, dok se za vina i aromatizovane proizvode od vina nazivi oznaka u EU vezuju za nazive regija, mesta i u izuzetnim slučajevima za nazive država. Što znači da su u EU dominantni zaštičeni nazivi vinskih oznaka koji u sebi sadrže geografske odrednice, a što zapravo nije slučaj s nazivom Bermet čija se proizvodnja vezuje za Sremski rejon, ali sama reč nema geografsku odrednicu u sebi.

Pored nedostatka geografske odrednice u nazivu ove oznake, valja napomenuti da je administracija Evropske unije jako pažljiva kada se radi o nazivima koji se koriste u zemljama sa istim ili sličnim jezikom, kao što su slovenske zemlje. Uvek postoji bojazan da takvi nazivi ili oznake koje su se koristile u tim zemljama mogu biti predmet spora, pa EU uvek preporučuje bilateralno rešavanje eventualnih problema, naročito posle pojedinih grešaka. Primer je oznaka koju je Slovenija zaštitila u EU sa nazivom Teran, što je i naziv sorte koja se gaji u Hrvatskoj.

Darko Jaksic 17
Postoji način da zaštitimo Bermet kao naš brend, Darko Jakšić 

Srbija je tako oborila Hrvatskoj zaštitu naziva Pelinkovac (naziv koji se koristi u svim Ex-Ju zemljama, pa je postao generičan naziv) i Podunavlje (generičan naziv koji se koristi u slovenskim podunavskim zemljama).

Oznake čiji se nazivi sastoje od geografskih odrednica područja sa koga proizvodi potiču se uobičajno lako registruju na nivou Evropske unije. U skladu s tim je i pored prigovora proizvođača Bermeta iz Srbije Hrvatska uspela da zaštiti vino s nazivom Samoborski Bermet. Taj proizvod nema veliki obim proizvodnje, a karakterističan je pre svega kao bela forma ovog proizvoda. U skladu sa tim, može se reći da EU administracija očekuje da naš Bermet ima prefiks sremski ili fruškogorski, sa čim se proizvođači u Srbiji ne slažu jer se on nikada nije tako ni zvao.

- Mogu da razumem nezadovoljstvo i bojazan proizvođača Bermeta, jer ukoliko bi ova oznaka imala geografski prefiks sremski ili fruškogorski, to bi značilo da je naziv Bermet generička reč (kao što je postala reč šljivovica), pa bi de jure mogao postojati Bermet iz bilo kog drugog vinogradarskog područja u Srbiji ili inostranstvu, što ne odgovara činjeničnom stanju – kaže Jakšić. – Bermet se vekovima vezuje samo za Srem i Frušku goru i tako treba da ostane. I sada, kada prosečnom potrošaču spomenete Bermet on zna da to aromatizovano vino potiče iz Sremskog rejona, odnosno sa Fruške gore, pa geografski prefiks ne morate da deklarišete.

thirtyfour 1
Bermet se nekada služio na mnogim evropskim dvorovima, pa i na „Titaniku“

Jakšić dalje napominje da su kroz Lisabonski aranžman WIPO naziv Bermet kao vino iz Srbije priznale Bosna i Hercegovina, Crna Gora i Severna Makedonija, pa se on ne može smatrati generičkim izrazom za npr. kategoriju aromatizovanih vina iz Jugoslavije, što sve daje osnov našim proizvođačima Bermeta da zadrže taj naziv i mogućnost da pokušaju da ga zaštite na nivou Evropske unije. Međutim, biće potrebno mnogo energije i snage da se to ispregovara sa Evropskom unijom, za šta je prilika otvaranje Poglavlja 11 gde bi jedna od pregovaračkih pozicija Srbije mogla biti ta da se nađe kompromisno rešenje za pitanje oznake Bermet, da se recimo na našem tržištu koristi isključivo taj naziv, a ukoliko je moguće, da taj naziv bude i u EU.

Ovakvi primeri postoje, jer i španska oznaka za penušava vina cava, italijanska oznaka za rakiju komovicu grappa i grčka oznaka za sir feta takodje nemaju geografsku odrednicu u svijim nazivima. Međutim, da se ideja uvrštavanja rešavanja problematike zaštićene oznake Bermet u pregovaračke pozicije Srbije prihvati, ta inicijativa treba biti podržana i od strane zvanične politike i ministarstva nadležnih za poljoprivredu i intelektualnu svojinu, što je opet problematično jer može usporiti proces oko zatvaranja pregovora na putu učlanjenja Srbije u EU.

- Iz tog razloga, neophodno je ovo pitanje interno rešiti i pripremiti se za pregovore i usaglašavanja. Dobra vest je da se javljaju novi predlozi EU regulative za vina i ukoliko se regulativa izmeni veće su šanse da se oznaka Bermet zaštiti na nivou EU sa takvim nazivom bez geografske odrednice. To je jako bitno jer je ovaj proizvod zaista pravo blago koji ima ne samo tradicionalnu i istorijsku vrednost, već i veliki značaj u pogledu izvoza – kaže Jakšić.

Sinisa Popov 4
Potrebno je spojiti stare recepte i savremenu tehonologiju, Siniša Popov

Dakle, čiji je Bermet?

Pravno gledano to je nasleđe Srema, Vojvodine, Srbije, ali kao i za sve velike stvari ujedno je nasleđe cele planete. Omiljeno na bečkom i drugim evropskim dvorovima, kod imućnih potrošača u Njujorku gde se Bermet između dva svetska rata izvozio, i po podacima pojedinih proizvođača bio na vinskim kartama prekooekanskih brodova među kojima i na „Titaniku“, tako i danas treba omogućiti celom svetu da uživaju u ovom napitku.

Vinari koji su zaštitili oznaku Bermet sada su pokrenuli inicijativu da se izmeni ili dopuni proizvođačka specifikacija po kojoj se može proizvoditi vino sa tom oznakom.

- Naša zakonska regulativa za aromatizovana vina je usklađena sa novom EU regulativom iz 2014. godine, što je omogućilo pojašnjavanje teme dozvoljenih enoloških postupaka u proizvodnji aromatizovanih vina – ističe Siniša Popov, menadžer prodaje vinarije Kiš. – Zakonska regulativa za aromatizovana vina ranije nije bila tako precizno određena, pa je postojalo puno nedoumica i nejasnoća, što je navelo proizvođače da sami nekako urede proizvodnju vina sa oznakom Bermet.

Ali, problem je taj što su pojedini uslovi u toj proizvođačkoj specifikaciji definsani na mnogo strožiji način u odnosu na mogućnosti koje EU zakonodavstvo pruža, gde određene komponente striktno moraju poticati isključivo sa Fruške gore, što sve poskupljuje proizvodnju i onemogućuje ravnopravno tržišno nadmetanje. Pored toga, nauka, enološki postupci i tehnološki procesi u proizvodnji aromatizovanih supstanci i supstanci koje služe za postizanje veće slasti znatno su uznapredovali. To u skladu sa EU odredbama daje mogućnost izmene specifikacije za ovu oznaku i njeno prilagođavanje uobičajnoj proizvodnji vina sa oznakom Bermet.

jedinstveno vino
Bermet je bio jedan od glavnih izvoznih proizvoda u Kraljevini Jugoslaviji

- Ne zaboravimo da kod najpoznatije oznake za aromatizovana vina Vermouth di Torino samo kod tipa Vermouth di Torino Superiore 50 procenata baznog vina i aromatizovanih supstanci (ne računajući pelin) mora da potiče iz Pijemontea. Gledajući tako, postavlja se pitanje zašto bi mi sami sebi uređivali tako stroga pravila i nametnuli isključivo skupe tradicionalne metode proizvodnje koje se više ne koriste tako često. Zbog toga su proizvođači pokazali inicijativu da se u specifikaciji Bermet razvrsta u tri tipa vina: Crveni Bermet koji je najčešći i Beli Bermet koji nije tako čest, ali postaje sve zanimljiviji potrošačima. Oni bi se mogli proizvoditi primenom savremenijih proizvođačkih praksi, dok bi se treći tip, Tradicionalni Bermet, proizvodio po pravilima iz sadašnje proizvođačke specifikacije. Na taj način bi proizvođači koji prate opisane tehnologije mogli lakše ući u sistem sertifikacije kao isključivi nosioci prava na korišćenje oznake Bermet – napominje Jakšić.

- Pri ranijim pokušajima da izradimo proizvođačku specifikaciju, polazna želja je bila da registrujemo oznaku Bermet, kako bi je zaštitili od tendencije nelegalnog korišćenja od strane drugih proizvođača koji nisu u Sremskom vinogradarskom rejonu – objašnjava Popov. – Iz najbolje namere trudili smo se da unesemo baš sve važne odrednice i stroge uslove proizvodnje, pa se to donekle iskomplikovalo. Opšti princip proizvodnje jeste sličan, ali svaki proizvođač ima neki svoj recept zaostao od prethodnih generacija, sa biljnim delovima za aromatizovanje od kojih se neki danas ne koriste ili su zabeležene u različitim količinama u receptu. Propisano je da Bermet mora imati najmanje 75 % vina i to isključivo poreklom sa Fruške gore, da mora imati balans ukusa da se ne osete previše arome biljnih delova kojima se radi aromatizovanje, da nešto ne štrči, kao što je recimo pelenaš. Suština senzornih karakteristika Bermeta je da on ne sme biti previše gorak. Takođe, proizvođačkom specifikacijom smo definisali uslove da se aromatizovano vino sa geografskom oznakom Bermet ne sme prodavati u rinfuzi, da mora biti u određenoj staklenoj flaši od 0,375 i 0,5 litara i klasičnoj buteljci od 0,75 litara. Međutim, tokom proizvodnje vina više od jedne decenije po ovoj proizvođačkoj specifikaciji shvatili smo da se vremena menjaju, usvojena je nova EU i domaća zakonska regulativa i desile su se brojne promene, pa nama sad Bermet sa 100 gr/l šećera spada u poluslatka aromatizovana vina po EU klasifikaciji. Takođe, poslednjih godina ideja nam je da stavimo Bermet u magnum bocu kad ga već proizvodimo od najboljeg vina. Deda Slavko Kiš je na primer pričao kako su oni ranije pravili i Bermet bez dodatog alkohola, ali da tako proizvedeno vino nije moglo da „preživi“ zimu. Znači, Bermet koji se danas proizvodi jeste po staroj opštoj recepturi, ali ipak ima i neku novu tehnologiju koja poboljšava kvalitet, ističe karakteristike vina i osigurava njegovu dugovečnost po pitanju upotrebe.

Vidikovac Sremski Karlovci 8295 02
Jedinstveno vino u svetu, Bermet s Fruške gore

Jedna od najbitnijih stavki su i mišljenja proizvođača po pitanju kvaliteta baznog vina za proizvodnju Bermeta koja su jako podeljena. Postoji mišljenje da su se koristila isključivo najbolja vina, što je trenutnom zaštitom geografske oznake Bermet to i obaveza, ali u periodu nakon Drugog svetskog rata bilo je slučajeva da se ovo vino proizvodi od nešto slabijeg mirnog vina koje nije moglo da izdrži duže odležavanje.

Naši sagovornici ističu da proizvođači Bermeta koji drže do reputacije i tradicionalne proizvodnje odvajaju svoja najbolja vina za njegovu proizvodnju. Jakšić tu napominje da je Bermet tokom vremena Habzburške, odnosno Austougarske monarhije, a zatim Kraljevine SHS/Jugoslavije bio piće za aristokratiju i usko se povezivao sa Karlovačkom Mitropolijom Srpske pravoslavne crkve.

Pričati o Bermetu je nemoguće a ne pomenuti Mitropoliju u Sremskim Karlovcima i Karlovačku Bogosloviju, kao i mitropolita Pavla Nenadovića, mitropolita Stefana Stratimirovića, patrijarha Josifa Rajčića i druge srpske crkvene poglavare i zvaničnike, pa se kasnijoj komunističkoj vlasti nikako nije dopadalo uzdizanje proizvoda koji je tako snažno vezan za crkveno nasleđe i identitet. Slično kao što se generalo nakon Drugog svetskog rata pokušavalo „približavanje“ vina širokim narodim i radničkim masama u smislu da ga ima što više i da je jeftino, dok je kvalitet bio u drugom planu, tako se pokušalo i umanjiti ugled veoma uzvišenom piću kao što je Bermet. Međutim, porodične vinarije u Sremskim Karlovcima i drugim fruškogorskim mestima nikada se nisu htele odreći kvaliteta i receptura proizvodnje koja se vekovima prenosila sa koleno na koleno kao porodična zaveštanja. Danas smo jako ponosni na te porodice i zahvalni smo im što su sačuvali ovo u svetu jedinstveno vino.

- Nakon donošenja nove zakonske EU i domaće regulative, vinari su prošle godine formirali specijalizovano udruženje i pokrenuli inicijativu za izmenama ili možda usvajanjem nove proizvođačke specifikacije kako bi se otklonile određene poteškoće u proizvodnji, ali to u nadležnom Ministarstvu mnogo dugo traje uz administrativne prepreke – kaže Jakšić. – Iz tog razloga proizvođači Bermeta nameravaju da se u narednom periodu aktivnije pozabave rešavanjem problema i otklanjanjem svih poteškoća koje prate proizvodnju i sertifikaciju aromatizovanog vina sa oznakom Bermet.

Bermet kao nedosanjani san

- Pre skoro jedne decenije vodio sam istraživanje vezano za Bermet, pa smo puno vremena proveli po bibliotekama, arhivama i kod vinara – seća se Jakšić. – U arihivu Srpske akademije nauke i umetnosti u Sremskim Karlovcima prikupili smo brojna dokumenta u kojima se Bermet spominje i svuda se vezuje za proizvodnju na Fruškoj gori. Jedan od starijih dokumenata koji dokazuje neodvojivost tog naziva s ovim područjem je pismo iz 1731. godine mitropolita Vikentija Jovanovića vladici Vasiliju Dimitrijeviću kojim se traži da vladika u Beč pošalje Bermet koji je služio za poklanjanje visokim zvaničnicima u carskom Beču za rešavanje pojedinih pitanja bitnih za naš narod u okviru carevine. Značajno je i pismo patrijarha Arsenija IV Aleksiju Andrejeviću iz manastira Krušedol iz 1740. godine, kojim se moli da se pošalje specifična viševekovna receptura Bermeta koji je pravio manastrir Krušedol u to vreme. Pored brojih crkvenih i istorijskih dokumenata, detaljno o aromatizovanom vinu sa nazivom Bermet piše i prosvetitelj, umetnik i vinar Zaharije Stefanovič Orfelin u čuvenom vinogradarsko-vinarskom udžbeniku „Iskusni podrumar“ štampanom 1783. u Beču. Svo to veliko istorijsko nasleđe, kao i napor današnjih proizvođača vina od kojih neki na žalost nisu doživeli zaštitu Bermeta u EU stvara obavezu da istrajemo u promovisanju Bermeta i zaštiti oznake na nivou EU, što je za mene još uvek nedosanjani san.

Šta znači Bermet?

Naziv Bermet potiče od reči „brati“, odnosno izvodnice „berem“, što predstavlja asocijaciju na branje pojedinih biljaka koje služe za aromatizovanje ovog vina. Drugi deo naziva potiče od reči „umeti“, zbog umeća sprovođenja složenih postupaka u proizvodnji ovog vina. To se umeće prenosilo u okviru manastirskih vinarija, Mitropolije u Sremskim Karlovcima i Karlovačke bogoslovije, kao i u okviru porodica lokalnih vinara Srema. Sjedinjavanjem reči koje na najkraći način objašnjavaju prirodu i proizvodnju ovog vina „BERem“ i „uMETi“ dobija se naziv Bermet.

Foto: Ivana Čutura i arhiva

nazad na vrh

Online prodvnica vino.rs

Pitajte somelijera

  • Ukoliko imate pitanja u vezi izbora vina ili ostalih artikala u online prodavnici Vino.rs nudimo vam stručnu pomoć naših somelijera. Pitanja možete postaviti pozivom na telefon 064 111 8279 ili slanjem na mail adresu i naslovite sa PITAJTE SOMELIJERA! Odgovor će te dobiti u roku od jednog radnog dana.

Preporuka

Veoma je važno da dobro pročitate Uslove kupovine” i imate ih u vidu prilikom ostvarivanja svojih porudžbina. Na ovaj način se od zloupotreba štite prava svih učesnika u procesu kupoprodaje te Vas molimo da prihvatite ove mere predostrožnosti kao obostranu zaštitu u procesu.

vino-rs logo beli
  • VINO.RS doo
  • Jurija Gagarina 57/1a
  • 11070 N. Beograd
  • PIB: 107512643
  • Matični broj: 20818476
  • Žiro-račun: 340-11007337-17
  • Mail [email protected]
  • Telefon: 064 111 8279

O nama