Dinastija Karađorđević i njihovi vinski dvorovi na Oplencu

Sa tadašnjih 1.500 hektara pod vinovom lozom, Topola sa okolinom je važila za značajnu vinogradarsku oblast. Bojazan da bi moglo da dođe do stagnacije u daljem razvoju pravdana je činjenicom da su svi vinari bili u posedu malih podruma sa zastarelom opremom. Proizvođači vina iz Lipovca i Banje prepoznali su svoj interes u udruživanju, pa su 1903. g, osnovali prvu vinogradarsku zadrugu u Kraljevini Srbiji. 

U ranu jesen 1925. godine, Zadužbinsko imanje NJ. V. Kralja Petra I, podnelo je zahtev i upisalo se u ovu zadrugu. Kralj Aleksandar I Karađorđević je, preko zastupnika Uprave Dvora, postao jedan od vrlo aktivnih zadrugara i bio veoma ponosan na to. Na ovaj potez odlučio se jer su postojeći kraljevski podrumi bili malog kapaciteta i nisu mogli da zapreme i prerade potrebne količine grožđa. Po prvi put, u podrum Venčačke vinogradarske zadruge, iz zadužbinskih vinograda stigla je berba iz 1925. godine.

Čvrsto rešivši da nastavi sa daljim ostvarivanjem zamisli, kralj Aleksandar je 1927. započeo sa izgradnjom vinarije. Već tada je uzgajao najkvalitetniju vinovu lozu u Šumadiji pa je izgradnja sopstvenog podruma bila logičan korak ka realizaciji postavljenog cilja – spravljati vina isključivo od svog grožđa. To je bio pravi put kojim bi mogli da pođu i drugi vinari kako bi svi zajedno uzdigli oplenačko vinogorje na nivo najboljih evropskih.

Vožd Karađorđe, vinorel rad ak. sl. Mire Kovačević, slikan vinima iz Topole (2021)

Kada je za izgradnju podruma trebalo odabrati lokaciju, kralj nije imao veliku dilemu. Pozicija na istočnim padinama Oplenca, u samom podnožju uz kragujevački drum, predstavljala je logičan odabir. Baš na tom mestu je njegov pradeda Karađorđe Petrović, vođa srpske revolucije 1804. godine, izgradnjom malog vinskog podruma za svoje potrebe utemeljio priču o vinskim dvorovima dinastije Karađorđević.

Veliki vožd Karađorđe, od Topole, male šumadijske varoši, napravio je prestonicu i političko-administrativni centar oslobođenog dela Srbije i tu sazidao utvrđeni grad opasan šancem sa trospratnim kulama i bedemima.

Kada je Karađorđe stigao u Topolu 1791. g. značajan deo brdovitog Oplenca bio je prekriven starim vinogradima koje je još u srednjem veku podigla srpska vlastela prepoznajući Šumadiju kao idealnu vinogradarsku oblast. Obnavljanjem postojećih vinograda i sadnjom novih, veliki Vožd je na simboličan način započeo i obnovu srpske države. Slomom Prvog srpskog ustanka i povratkom turske vojske, grad je pretrpeo značajno rušenje i paljenje.

Ali nove blistave trenutke ovaj kraj će doživeti usponom Karađorđevog sina, kneza Aleksandra, koji je sa posebnom pažnjom obnovio očeve vinograde i voćnjake. Za potrebe prerade grožđa i proizvodnje vina, na obroncima Oplenca podigao je dvospratni vinski podrum. Nikli su i novi zasadi, pa je ovaj kraj sve više postajao prepoznatljiv po vinovoj lozi i vinu. Topola je počela da se razvija u lepu varošicu sa solidno građenim kućama i dućanima.

Deo unutrašnjosti Kraljevskog podruma na Oplencu oko 1935. g.

Duboko u sebi, u svojim mislima i svom srcu, knez Aleksandar je nosio Oplenac, Topolu i šumadijske zatalasane brežuljke. Ipak, Srbijom se moralo upravljati iz Beograda, pa je valjalo vinski dvor zameniti kneževskim. Jednu lepu kuću blizu Terazija koju je dobio na korišćenje, Aleksandar je pretvorio u pravi dvor, uveo uobičajene protokole, i na taj način stvorio ambijent koji je podsećao na onaj sa najrazvijenijih evropskih dvorova. Na svečanim prijemima, prilikom zvaničnih poseta ili na zabavama posle koncerata, posluživana su najbolja oplenačka vina. Na dan Svetog Klimenta, u pratnji brojnih zvanica, knez Aleksandar se vraćao Topoli, svom rodnom mestu, gde je uz vina iz vlastitog podruma obeležavao porodičnu slavu.

Usled velike krize i političkih previranja, a poštujući odluku Svetoandrejske skupštine 1858. g, knez Aleksandar je podneo ostavku i napustio Srbiju. Obrenovići su se vratili na vlast, dinastičke borbe se nastavile, pa je rešenjem Beogradskog varoškog suda, knezu oduzeta sva pokretna i nepokretna imovina, i ista ponuđena na javno nadmetanje, licitaciju.

Poznati beogradski trgovac Vojin Radulović je 1870. godine, ponudivši najbolju cenu ušao u posed zemljišta pod vinogradima na delu Oplenačkog brda. Danas je taj kraj poznat kao Topolsko Dedinje, a jedna od kuća koja je u drugoj polovini 20. veka sagrađena na tom delu, postala je u junu 2024. dom Muzeja vina Zlatna Kruna.

Dolaskom na vlast, Kralj Petar I Karađorđević, sin kneza Aleksandra, u potpunosti se posvetio ispunjenju amaneta svojih roditelja da se u Topoli izgradi veliki hram u kome bi se sahranjivali svi Karađorđevići. Već 1910. g. na vrhu Oplenca započeta je gradnja crkve posvećene Svetom Đorđu, a neposredno pored nje i male kuće koju je Kralj Petar I namenio sebi za život.

Kako ne bi prekinuo vinarsku tradiciju svoje porodice, počeo je sa otkupljivanjem zemljišta i vinograda, i krenuo sa izgradnjom vinskog dvora skromnih kapaciteta, baš kako je i dolikovalo monarhu sa njegovim karakterom.

Etiketa za čuveno vino „Triumf“ iz Kraljevske vinarije

Zadužbini Kralja Petra I Karađorđevića, koju je osnovao sa željom da sva ostavština pripadne srpskom narodu, pored Mauzoleja i njegove kuće danas pripada još nekoliko objekata od kojih se izdvajaju vila kralja Aleksandra I, Vinogradareva kuća, hotel Oplenac, Karađorđev grad i Kraljevska vinarija.

Završetkom izgradnje podruma tada najmodernijeg u Kraljevini Jugoslaviji, kralj Aleksandar I Karađorđević je 1931. g. zaokružio priču o vinskim dvorovima Karađorđevića na Oplencu. Kao uspomenu na vinodelstvo svog oca, u dvorištu nove vinarije, sačuvao je nekoliko čokota vinove loze koje je Petar I lično zasadio i koje svih ovih godina odolevaju zubu vremena.

Kapacitet vinarije je bio oko 400.000 litara a vina su se čuvala u velikim drvenim bačvama od slavonskog hrasta. Nadzemni nivo sa najsavremenijom opremom i dva podzemna sa bačvama, betonskim cisternama i arhivom bili su povezani teretnim liftom.

Pod vinovom lozom nalazilo se preko 50 hektara sa 150.000 čokota domaćih i stranih sorti. Osmougaone etikete sa nazivima vina: Triumf, Oplenka, Rizling, Beli hamburg, Žilavka, Roze... davale su poseban šarm jedinstvenim bocama sa reljefnim dvorskim grbom. Ovim vinima divile su se sve viđenije zvanice, uživajući u njima prilikom prijema na kraljevskom dvoru. Boce iz najboljih berbi završavale su u kolekcijama evropskih i svetskih monarha.

Kraljevska vina iz kolekcije „Vinsko blago Srbije“

Za vreme II Svetskog rata, kao i u posleratnom periodu, Kraljev podrum, ili Dvorski podrum, kako su ga tada zvali, prolazio je kroz teške periode sve do 2004. godine kada je započeta njegova obnova. Iz Kraljevih podruma ponovo je poteklo vino na veliko zadovoljstvo vinoljubaca i poštovalaca dinastije Karađorđević.

Danas Kraljevska vinarija predstavlja nacionalno blago Srbije i metu velikog broja turista iz čitavog sveta. Iz njenih vinograda i podruma nastaju vrhunska vina sa kraljevskim znakom, nekada privilegija krunisanih glava, a danas dostupna svima. Oni  odabrani, u mirisu i ukusu ovih vina prepoznaju neke romantične tonove i pronalaze istinu o jednoj dinastiji vladara i vinara. Potomci kraljevske porodice Karađorđević i danas neguju kult vinove loze i čuvaju uspomenu na vinske dvorove svojih predaka.   |

Foto: Arhiva muzeja vina Zlatna Kruna